Con motivo da festividade de santa Catalina de Alexandría, patroa dos filósofos, o profesor José Antúnez Cid, decano da Facultade de Filosofía da Universidade Eclesiástica San Dámaso en Madrid, foi o encargado de impartir a conferencia «Do espello á realidade. A intelixencia artificial fronte ao ser humano», que organizou o Centro Teolóxico «San Xosé» en Vigo. O acto foi presidido por o bispo de Tui-Vigo, don Antonio José Valín Valdés, e estivo precedido por unha misa conmemorativa da santa mártir, nun ambiente de diálogo entre fe, cultura e pensamento contemporáneo.
O profesor Antúnez comezou a súa intervención introducindo que é a intelixencia artificial, cal é a súa presenza real no momento presente e cales son as súas vantaxes, posibilidades e dificultades desde un punto de vista técnico e social. A partir deste percorrido inicial, dirixiu a atención cara a os problemas antropolóxicos de fondo, convidando a preguntarse que significa ser humano nunha sociedade onde a tecnoloxía empeza a ocupar espazos esenciais de decisión e convivencia. Como explicou nunha entrevista previa en Faro de Vigo, «ante a oportunidade e o desafío da intelixencia artificial, o home pode ter unha ocasión de comprenderse mellor e de tomar as rendas do futuro se acepta de maneira positiva as posibilidades e os riscos que conleva». Esta reflexión —engadía— supón un verdadeiro reto filosófico e espiritual: prestar atención á identidade humana, a quen somos e como nos relacionamos con “o produto das nosas propias obras”.
Na segunda parte do seu relatorio, o decano abordou os desafíos éticos e a necesidade dunha regulación adecuada da IA a nivel internacional, subliñando que o uso responsable destas tecnoloxías esixe un marco que priorice o ben común. Neste sentido, fixo referencia aos estudos recentes de organismos internacionais, pero tamén á achega da Igrexa Católica, con especial atención á declaración da Conferencia Episcopal de Estados Unidos do 6 de xuño de 2025, que propón criterios para un uso xusto e humano da IA. Tal como sinalou, «a intelixencia artificial pode ampliar moito a capacidade de control e dominio; tamén pode ampliar as brechas sociais e diminuír o pensamento crítico». Algúns informes da Unesco —lembrou— alertan de que a IA podería debilitar a convivencia e favorecer os populismos extremos, «aínda que tamén pode ser unha ferramenta para o contrario, se se orienta adecuadamente».
Entre os desafíos actuais, José Antúnez insistiu na contribución que a Igrexa pode ofrecer neste debate. Segundo afirmou, a IA non debe verse como unha ameaza inmediata para a pastoral ou a vida espiritual, senón como unha posible ferramenta de apoio: «se o facemos ben, pode axudar. Non pode substituír». Explicou que xa hai comunidades contemplativas que recorren á intelixencia artificial para obter fontes bíblicas ou patrísticas á hora de preparar unha meditación, aínda que insistiu en que «nunca a homilía será o que diga a intelixencia artificial: é só unha ferramenta de axuda». Nese marco, a IA podería liberar tempo para a atención pastoral e a reflexión, «o cal repercutiría nunha maior calidade do servizo que presta a Igrexa».
Así mesmo, sinalou que a Igrexa ten a oportunidade de acompañar, colaborar e orientar o futuro desenvolvemento tecnolóxico: «a Igrexa convivirá coa intelixencia artificial e achegará luz desde a súa experiencia e sabedoría, axudando a que o contexto político, xurídico e social estea verdadeiramente ao servizo da persoa e da comunidade». A conferencia concluíu cunha chamada a salvagardar aquilo que ningunha tecnoloxía pode substituír: o encontro persoal. «Hai un contacto de carne e óso, un rostro, un ti, sentimentos e afectividade», explicou, e é aí onde a comunicación humana “vólvese viva e profunda” e deixa unha pegada real. A intelixencia artificial pode abrir o camiño, pero non pode chegar ata esa concreción decisiva da vida humana.
Con esta intervención, o profesor José Antúnez puxo de relevo que o diálogo entre tecnoloxía, filosofía e teoloxía é hoxe un desafío urxente e profundamente humano. A intelixencia artificial, afirmou, necesita un horizonte ético e espiritual que protexa a dignidade da persoa e non a reduza a un dato ou a unha estatística. Nese horizonte, a Igrexa —e centros académicos como San Dámaso— están chamados a ofrecer luz, rigor e esperanza.
