+ J. Leonardo Lemos Montanet
Obispo de Ourense
Coa vosa licenza, Sr./Sr. Bispo, irmán e amigo D. Antonio Valín Valdés:
Recibin con gratitude sincera a invitación que ou Sr./Sr. Delegado Episcopal para a Semana Santa de Vigo tivo a ben facerme chegar, por medio do voso Bispo, para que —aínda que só sexa por uns intres— poida abrir diante de vós a memoria e os latexos do meu corazón neste pregón da Semana Santa da cidade de Vigo, do ano 2026.
Permitídeme que, antes de proseguir, saúde a Mons. Quinteiro Fiuza, bispo, emérito de Tui-Vigo e Presidente do Apostolado do Mar; ao Sr./Sr. Deán dá Catedral de Tui; ao Sr./Sr. Vigairo Xeral e aos demais Vigairos; ao Ilmo. Sr./Sr. Cura-Párroco desta Concatedral-Basílica na que nos atopamos; aos irmáns sacerdotes e aos membros da vida consagrada; así como aos Irmáns Maiores das Confrarías, gardiáns da fe e da tradición que nestes días se fai procesión, silencio e oración polas rúas da vosa cidade.
Quero tamén expresar ou meu agradecemento pola presenza das excelentísimas e ilustrísimas autoridades civís, militares, xudiciais e académicas; e, de maneira especial, ao Sr./Sr. Alcalde-Presidente da Corporación Municipal desta cidade olívica: a máis poboada de Galicia, cidade moderna e laboriosa, mariñeira e industrial, que co seu gran porto se abre, xenerosa e sen medo, máis alá dos mares; cidade de horizonte ancho e de espírito hospitalario, onde milleiros de ourensáns atoparon traballo, fogar e amizade, ata sentirse aquí como na súa propia casa, vigueses entre vigueses, irmáns entre irmáns.
Señoras e señores,
Amigos todos.
Cábeme a honra de ser pregoeiro da Semana Santa desta cidade. Querería manifestarvos, os meus queridos amigos, que non me resulta fácil ser pregoeiro dun acontecemento por vós vivido ao longo dos anos e nos que eu, por razóns pastorais, non puiden participar. Con todo, atrévome a presentarme ante vós, abusando da vosa benevolencia, para que coas miñas palabras suscite a apertura do voso ser máis íntimo e así poidades prepararvos mellor a vivir os acontecementos máis importantes que conmemoran os fillos e fillas de Dios, que viven a súa fe no seo de la Iglesia, e tamén tantos homes e mulleres de boa vontade.
Alzar a voz desde aquí, baixo a mirada do Santísimo Cristo da Victoria que fascinou o corazón de homes e mulleres, nenos e anciáns, enfermos e sans, non só desta gran cidade senón dos seus arredores, mesmo da veciña Portugal, e non digamos das miñas terras ourensás, convértese nunha ocasión extraordinaria que tamén a min axúdame a renovar a miña fe. Contemplar a vitoria de Cristo, que reina desde a Cruz, é a fermosa síntese das festas pascuais que se prolongan grazas ao dinamismo do Espírito, ao longo de cada domingo, tanto nas celebracións litúrxicas solemnes que se viven neste templo, como aqueloutras, máis sinxelas, pero non menos importantes, que levan a cabo os nosos heroicos sacerdotes neses belísimos templos perdidos na xeografía da nosa Galicia. Pola Cruz á Luz. Pola Paixón á Gloria. Esa é a auténtica clave na que se move a nosa fe e que debe atopar un eco misioneiro nas nosas vidas.
Que bo é lembrar aquí, e neste momento, no marco incomparable desta Concatedral-Basílica de Santa María, a invitación que nos fai aquel que foi o voso Bispo, máis tarde Arcebispo de Compostela, Mons. Lago González, que ao contemplar ao crucificado, deixou escrito:
“Cristo na cruz!
O mundo pasa, e non o mira
Mais dende ou leño santo,
aberto en chagas,
segue a chover sangue e misericordia
sobre a terra ingrata”.
Aínda que para as cousas do espírito xa sabedes que mil anos son como un onte que pasou, as palabras desta poesía seguen sendo de perenne actualidade. Cristo na cruz, e o mundo pasa e non o mira…E, a pesar da terra ingrata, de la Cruz do Bo Jesús, brota por milleiros o sangue redentor e misericordioso de Cristo sobre todos nós e sobre o mundo enteiro. Esta é a grandeza da fe cristiá que non ten horizontes e que o último libro da Biblia lémbranos: Vi un xentío inmenso, que ninguén podería contar, de todas as nacións, razas, pobos e linguas (Ap 7, 9). A última vez que puiden pasear polas rúas desta luminosa cidade foi durante o Nadal. Alí deime conta da sinfonía de persoas coas que me atopei, de distintos lugares, non só de Galicia e do país veciño, senón doutras latitudes, mesmo de allende as nosas fronteiras. Puiden comprobar que sodes unha cidade moderna e cosmopolita! Pois ben, pensando nese mundo de xentes, que certeiras son as palabras que brotaron daquel bo pastor da vosa terra que, fascinado pola luz da fe cristiá puido afirmar!: En cada paso de procesión, en cada xesto de devoción, descubrimos que a fe verdadeira non borra a dor, senón que o abraza e convérteo en esperanza viva.
Si, é verdade, Galicia é terra onde a paisaxe pensa e a historia reza. E en Vigo, cando a Cruz de Cristo sae en procesión polas rúas da vosa cidade; cando o silencio se fai máis elocuente que as palabras ao contemplar o rosto do Crucificado, que se nos mostra na imaxe do noso Pai Jesús do Silencio, ou cando a tenrura de Deus resplandece tras a mirada da Virxe da Amargura, un dáse conta de que non sodes un pobo sen raíces, senón unha comunidade que camiña desde hai séculos, ao ritmo que marca o gran acontecemento da Pascua do Resucitado.
Por iso, ante un mundo que pasa e non mira, como nos lembraba o último verso daquel bispo poeta, podémonos preguntar se nun país como o noso, nunha gran cidade moderna e aberta como a vosa, chea de contrastes, ten sentido celebrar na rúa a Semana Santa. Recoñezo que para algúns, os desfiles procesionais polas vosas rúas constitúen un atentado á liberdade de expresión; outros pensan que é un subproducto de tempos pretéritos, romántica pretensión – din – dun pequeno grupo que quere impoñer as súas conviccións relixiosas. Ou ben, afirman outros, é a reacción do clero que loita con todas as súas forzas por non desaparecer do ámbito social e seguir mantendo o seu poderío e presenza nunha realidade que xa non lle pertence. Nada diso é a Semana Santa desta cidade e as súas procesións!
Pensan algúns que o cristianismo é pura cosmética cultural que, aínda que presente, baixo as súas aparencias xa non hai nada. Erran quen isto afirman. Que ben soubo captar o corazón do noso pobo na súa obra Arredor de si, D. Ramón Otero Pedrayo, cando afirma que Galicia non só é un lugar, senón unha conciencia e a Semana Santa non é só un recordo, senón presenza. E precisamente aquí pódense entender estas palabras que escritas no pazo de Trasalva, situado nun dos montes que circundan a cidade das Burgas, atopan unha resonancia especial nesta cidade que mira ao mar, e que por iso sempre vos abre a un horizonte sen límites, a unha realidade que nos fala de misterio e é como un símbolo do eterno. As vosas procesións queren ser unha memoria encarnada da vosa fe, que nos misterios da paixón, morte e resurrección de Cristo, ten o seu centro de referencia, que dá sentido á vez que vos tocou vivir e á vosa historia como pobo.
Quen dixo que a vosa Semana Santa é unha clericalización da cultura non soubo calar con obxectividade o transfondo que hai en cada unha das vosas confrarías e desas fermosas imaxes que procesionáis, tras as cales se atopan os máis auténticos e nobres sentimentos cristiáns, que tantas veces por pudor e non por vergoña, están emboscados tras eses testemuños vivos e a actividade de tanto apostolado laical; de tal maneira que sodes vós, os laicos, os que como unha consecuencia dese ministerio bautismal dades vida ás confrarías e ás procesións e, grazas a esta dinámica apostólica, situádesvos dentro do marco da nova tarefa evanxelizadora á que estamos convidados todos os crentes, e tamén os homes e mulleres de boa vontade. De tal modo que xuntos, camiñando unidos, como peregrinos de esperanza, neste terceiro milenio, no medio dos gozos e as esperanzas, as tristezas e as angustias dos homes do noso tempo, sobre todo dos pobres e de cuantos sofren (cf. GS nº 1) saibamos ser construtores da civilización da paz e do amor.
A vosa Semana Santa é piedade, historia, cultura, arte e por que non, tamén turismo – que supón desenvolvemento e progreso para un pobo que está a sufrir nos últimos anos graves vicisitudes. Seica se opoñen ou contradín estas realidades? Creo que todo o contrario, porque todo aquilo que afecta todo o máis humano do home, interesa á Igrexa, porque ela, como Nai e Mestra, experta en humanidade, mellor que ninguén soubo descubrir que o seu camiño é o camiño do home. O auténtico camiño da nova tarefa evanxelizadora pasa polo corazón do home que se exterioriza, tantas veces, a través destes signos de piedade e devoción. Arrinquémoslle ao ser humano as súas manifestacións relixiosas, tal como pretenderon facelo algunhas poderosas ideoloxías decimonónicas, que sementaron tanto dor no pasado século XX, e darémonos conta de que reduciremos a persoa humana á súa propia finitud e continxencia, condenándoa a vagar sen sentido polos camiños deste mundo, buscando deuses novos e construíndo, unha vez máis, falsos paraísos.
As expresións relixiosas, como o son as procesións da vosa Semana Santa, son manifestacións vivas do sentimento máis profundo do home que, a pesar das modas laicistas excluíntes, ou do secularismo, seguen emerxendo na nosa sociedade, e fano como unha esixencia radical que brota en grao sumo íntimo do ser humano, porque a relixión non é algo epidérmico ou accidental, que se ten ou non, que se elixe ou pódese rexeitar a discreción, senón que é esa realidade profunda que está enraizada no máis íntimo do noso ser, e isto é así porque toda persoa humana é un ser relixioso, religado intimamente consigo mesmo, cos outros, e con Dios.
Neste sentido, que ben soubo captar a alma do pobo aquel literato da miña terra que foi Vicente Risco cando, dunha maneira acertada, co seu pensamento cargado de simbolismo e de fonda espiritualidade, chegou a dicir que Galicia e unha terra de saudade, e saudade é sentimento de eternidade. Esta saudade é un anhelo do eterno que se atopa no máis íntimo do corazón humano, é nostalxia da Pascua definitiva. Por iso é polo que cando se pretende cernar do corazón do home toda esa dimensión de transcendencia, trúncase toda esperanza e a intelixencia do corazón humano, sedento de Deus, vai en busca deses sucedáneos que a sociedade contemporánea, baixo aparencia de progreso, presenta como auténticas canles liberadoras cando o único que fan é agrilloar o espírito humano neste neopaganismo consumista actual que, lanzándonos en mans dun frío individualismo termina por cristalizarnos nas fronteiras do eu, e ante a primeira dificultade, problema, dor ou contrariedade, crébase. Diso dannos razón as estatísticas das mortes violentas, do aumento de suicidios e do sinsentido de moitas vidas atrapadas por tantos anestésicos do mundo contemporáneo.
Precisamente, na existencia deste feito radical que é a dimensión relixiosa do ser humano, é onde se funda o sentido último de todas estas manifestacións populares. Aqueles que tanto falan de liberdades, se puidesen prohibir as procesións e calquera outra manifestación externa dos sentimentos relixiosos seguro que o farían a prol da liberdade! violentando gravemente os sentimentos máis profundos dos seus concidadáns, e sen querer-querendo, terminarían atentando contra a liberdade mesma en cuxo nome din querer actuar.
As manifestacións relixiosas populares do cristianismo, non só deron comezo a un proceso de evangelización, senón que tamén xeraron un auténtico proceso de socialización, forxaron orde e desenvolvemento, fixeron crecer a vida dos pobos e xeraron un auténtico progreso humano e moral dos cidadáns. Son moitos os exemplos que poden confirmar as miñas palabras, pero quixese mencionarvos o inxente labor de evangelización levada a cabo pola misión excepcional de dous paisanos nosos: Frei Rosendo Salvado en Australia e o Beato Sebastián de Aparicio en México. A Cruz de Cristo e as súas diferentes manifestacións son signo de harmonía, plenitude, desenvolvemento e dunha auténtica cultura liberadora.
Se tivésemos que buscar unha palabra que sintetizase a realidade plástica e devocional que se vivirá, dentro duns días, nas igrexas e rúas da cidade olívica, eu diría, sen ningunha dúbida, que a vosa Semana Santa é dunha gran beleza e, ademais, unha manifestación clara da solidariedade entre homes e mulleres, mozas, nenos e maiores. Seica atopades outro signo de maior inclusividad? Porque, quen non experimenta, ano tras ano, o gozo e a alegría na procesión da Borriquilla, que ata os maiores perciben no máis profundo da súa alma, tantas veces endurecida pola vida, como brotan os recordos daquel onte que pasou e que deixou unha pegada aínda indeleble na que sempre renace a esperanza?
Como non agardar con expectación a tarde do Xoves Santo! Despois da liturxia vespertina da “Cea do Señor”, na que procesionan polo centro desta cidade once pasos, portados con devoción e respecto polos irmáns confrades, amigos e voluntarios que cun só sentimento, todos unidos, todos xuntos ao unísono, son signo do camiño sinodal que nos pide que percorramos a Igrexa. Tamén os barrios de Vigo están presentes nestas manifestacións.
Só querería mencionar como exemplo, pero son consciente de que existen moitos máis, a procesión do Nazareno que sae de Teis, berce do Vigo industrial, e aqueloutras que teñen como punto de referencia a vila mariñeira de Bouzas, cuxo templo está á beira do mar e no seu interior venérase unha fermosa imaxe do Crucificado que deu orixe a unha antigísima procesión.
O Venres Santo, partindo do Bispado e en dirección á Guía, vívese con devoción, desde hai moitos anos, o Vía Crucis, acto de piedade popular e peregrinación de fe. No atardecer deste día, desta Basílica de Santa María sae a tradicional procesión do Santo Enterro que se atopa coa confraría do Cristo da Fe, cuxa estación de penitencia é a parroquia do Sacro Corazón.
E outras moitas manifestacións de fe que brotan do corazón deste pobo. Alguén dixo que a beleza nos salvará (afirmou con forza o gran Dostoievsky). Só esa beleza redentora do Crucificado-Resucitado pódenos redimir das nosas pobrezas. Necesitamos recuperar, tamén en e polas nosas rúas, o sentido auténtico da beleza. As procesións de Semana Santa non son manifestacións prepotentes do católico, senón que son unha auténtica necesidade do ser relixioso de moitos cidadáns e tamén queren ser unha chamada interior, para que aqueles que, contemplando os vosos pasos procesionais, poidan percorrer ese camiño que lles pode axudar a atoparse con eles mesmos e con Dios.
Sempre existiu unha estreita relación entre a beleza e a fe, esta converteuse ao longo da milenaria historia da cultura occidental nun camiño, non só para contemplar a realidade, senón tamén para plasmala. Non hai máis que visitar os grandes museos para darnos conta da inxente cantidade de obras de arte inspiradas polos misterios liberadores do cristianismo.
Vós, os que formades parte das Confrarías, debedes ser conscientes de que non só exteriorizades algúns misterios da Redención Humana, senón que manifestades polas rúas a fe que posuídes nos vosos corazóns, por iso é polo que se a este acto externo sumádeslle esa loita por vivir en harmonía co querer do noso Señor Xesucristo, entón vosas belísimas e piadosas imaxes, a orde e a música procesional, todo, absolutamente todo ata o sacrificio máis pequeno! converterase en ocasión de conversión para aqueles, que como espectadores contemplan alleos o desfile do voso paso de devoción, e senten fascinados pola serena beleza do que contemplan. Non vos esquezades do que deixou escrito o bispo poeta: Ou mundo pasa, e non ou mira/ Mais dende ou madeiro santo,/aberto en chagas,/segue a chover sangue e misericordia sobre a terra ingrata
Sabemos ben que non é fácil plasmar a beleza se non existe unha fe viva nese Deus, auténtico creador da verdadeira e eterna beleza. Por iso é moi importante non converter as vosas procesións en simples desfiles, similares a aqueles outros que percorren as rúas das nosas vilas e cidades en días previos ao comezo da Coresma. Só a auténtica beleza fascina o corazón do home, porque se converte nunha terapia que restaura a existencia ferida e, se se coida, é camiño de conversión que abre o ser do home a algo fascinante, diferente, distinto e misterioso que o proxecta cara a aquilo que está por chegar e é causa de plenitude. A beleza así entendida convértese nun camiño de fe porque nos lanza máis aló das fronteiras do noso propio ser, tantas veces roto polos problemas e as dificultades do vivir cotián, dándolle unha perspectiva nova na súa existencia, abríndoa á esperanza, e esta, como ben sabedes, ten un nome propio: Xesucristo (cf. 1 Tim 1,1; Col , 1, 27
Con todo, é necesario ter en conta que o cristianismo é máis que un puro sentimento transitorio, ou unha manifestación estética, ou a reacción externa a unha serie de costumes aprendidos desde a infancia. O cristianismo é vida e, por conseguinte, non se pode reducir a un espazo e a un tempo determinado. Non se pode pretender encerrarnos nas sancristías e no interior dos templos, do mesmo xeito que non se poden roubar as ansias de liberdade e a sede de amor que posúe o corazón humano, aínda que se lle pretenda encarcerar ou prohibir as súas manifestacións. A vida supera todos os esquemas e rompe calquera tipo de formulismo, por iso o Cristianismo é cuestión de fidelidade, de entrega, de tolerancia, de amor, de heroísmo e de martirio. O cristianismo é vida, e por iso tamén atopa o seu lugar de expresión nas prazas e rúas das nosas vilas e cidades, onde discorren as actividades ordinarias dos seus cidadáns.
Hoxe, este Deus connosco – rostro visible do Deus invisible – que asumiu a nosa humanidade, que se nos fixo presente a través de Xesús, o fillo de Santa María, para moitos dos nosos concidadáns, no silencio do seu corazón, onde se encerra todo o misterio fecundo da súa vida, pódese volver facer presente a través das imaxes de cristos e dolorosas que procesionarán polas vosas rúas!
As procesións da vosa Semana Santa non son só un desfile de confrades e penitentes acompañando esas fermosas e veneradas imaxes, algunhas delas cargadas de historia e de arte son moito máis! Son unha catequese vivente, unha evangelización a través da beleza. Para moitos os desfiles procesionais son a única ocasión que teñen para atoparse cunha imaxe do divino, a través da cal se desvela o misterio desa dimensión de transcendencia que se atopa como anhelo profundo escondido en todo ser humano.
Nalgúns lugares do noso País, do mesmo xeito que aquí, ao redor das irmandades e confrarías atópase moita xente nova que busca algo máis do que se lle ofrece cotidianamente, por iso é polo que é necesario apoiar e canalizar eses ámbitos de apostolado laical e convertelos no que deben ser: espazos de evangelización nos que se poida realizar esa catequese de Primeiro anuncio que hoxe é imprescindible a todas as idades. Os resultados da aposta por estes areópagos especiais, que son as procesións de Semana Santa, non se fixeron esperar e de entre os confrades novos xurdiron vocacións ao ministerio sacerdotal, á vida relixiosa, misioneira e monástica, porque Deus segue chamando, só espera que o corazón dos nenos e dos mozos atope o marco adecuado nos que se deixe sentir esa chamada. En ocasións, as confrarías e irmandades son ese “humus vocacional” que non convén descoidar.
A Semana Santa de Vigo é obra de moitos corazóns. A súa realización plástica supón unha conxunción de esforzos por parte das confrarías, irmandades e, sobre todo das vosas parroquias e sacerdotes. Pero non vos esquezades nunca que o éxito da Semana Santa sodes todos: Bispado, consiliarios, confrades, autoridades todos vós amigos meus! que sodes a expresión máis viva e auténtica desta moderna cidade. Todos vós constituís a alma desta Semana Santa. Sen vós, sen a vosa piedade e sen o voso compromiso, isto non tería sentido. Que esta unión por unha causa tan fermosa axúdevos a levar a cabo o que foi proclamado por aquela emblemática exhortación apostólica Evangelii gaudium na que se chega a afirmar que o pobo se evanxeliza continuamente a si mesmo (nº 122) e unha desas formas populares de evangelización é a vosa Semana Santa. Que todo o que vivides con ilusión e celebrades con paixón axúdevos a convertervos neses discípulos misioneiros que a Igrexa e o mundo de hoxe necesitan.
Desexaría concluír a miña intervención facendo meu aquel desexo expresado, en forma de oración, por Mons. Lago González: «Que esta semana Santa vos atope coa alma vixiante ante ou misterio de Cristo; que saibades entrelazar a fe coa beleza e a esperanza coa fonda identidade dá nosa terra, para que, ao erguer a mirada cara á Cruz, sintades tamén latexar en vós a forza do Amor que vence a morte e vos impulsa cara á vida nova que sempre renace»… Iso deséxovos con toda a alma!
Dixen!