Valença do Minho, Tui, Oia e Baiona forman unha única paisaxe cultural atlántica e transfronteiriza onde conflúen a fronteira política entre España e Portugal, a espiritualidade medieval da diocese tudense, a expansión do Císter e o patrimonio defensivo e marítimo do Atlántico galego-portugués. Onte, 24 de xuño, os participantes nas Xornadas nacionais de Patrimonio Cultural da Igrexa realizaron un percorrido por Valença, Oia e Baiona, espazos xeográficos onde a historia teceu, ao longo dos séculos, profundos vínculos entre Galicia e Portugal.
Este percorrido por Valença, Oia e Baiona permitiu descubrir como o patrimonio eclesiástico convértese nunha auténtica ponte entre historia, cultura e espiritualidade, revelando a riqueza dunha terra marcada pola fronteira, o mar e o Camiño, profundamente arraigada na tradición da Igrexa de Tui-Vigo.
Desde onte e ata o venres, a diocese de Tui-Vigo acolle as Xornadas nacionais de Patrimonio Cultural da Igrexa que organiza a Conferencia Episcopal Española, baixo o lema «Habitar a beleza: arte, territorio e transmisión da fe». O encontro, que se desenvolven tamén no marco do VIII centenario da dedicación da catedral de Santa María de Tui, reúne a un centenar de responsables de diferentes dioceses para intercambiar experiencias e abordar temáticas de actualidade relacionadas co patrimonio eclesiástico.
Valença, cidade fronteiriza
A xornada comezou na colexiata de Santo Esteban, que testemuña os profundos vínculos relixiosos e culturais que uniron a este territorio, reforzados por figuras como santo Telmo e santo Teotónio. Alí, o director do departamento de Turismo da Conferencia Episcopal, Gustavo Ribeiro, impartiu a conferencia «Fisionomía do visitante: a identidade do viaxeiro». Partindo de figuras como santa Teresa de Xesús, san Xoán da Cruz, o apóstolo Santiago e Miguel de Cervantes reflexionou sobre a viaxe como unha dimensión fundamental da existencia do ser humano, marcada por desprazamentos, procuras e transformacións, que se relacionan con fenómenos contemporáneos como as peregrinacións, o turismo e tamén o drama das migracións forzadas.
A partir desta reflexión, Gustavo Ribeiro abordou a importancia pastoral do turismo para a Igrexa. Así, sostivo que os viaxeiros —xa sexan turistas, peregrinos ou persoas en procura— representan unha oportunidade para o encontro humano e espiritual, polo que a pastoral do turismo debe integrarse plenamente na misión ordinaria da Igrexa. Neste sentido, defendeu que o mundo da viaxe constitúe un dos espazos máis significativos para sementar valores, fomentar o diálogo cultural e transmitir a mensaxe do Evanxeo na sociedade actual.
Posteriormente, Isilda Manuela Vilela, directora do Núcleo Museolóxico de Valença do Minho, e Ramón Fernández, técnico de «TUDE: Museo da catedral de Tui», ofreceron unha visita á Fortaleza de Valença, un dos exemplos máis importantes da arquitectura militar de fronteira da Península Ibérica. A súa evolución, desde a primitiva cerca medieval ata a gran fortaleza abaluartada dos séculos XVII e XVIII, reflicte máis de oito séculos de historia ligados á defensa do Reino de Portugal e ao control estratéxico do río Miño.
Oia, o claustro no mar
Fundado no século XII e incorporado á Orde do Císter en 1185, o mosteiro de Santa María de Oia exerceu unha enorme influencia económica e espiritual sobre o territorio do Baixo Miño . Ata alí, trasladáronse os participantes nas Xornadas nacionais de Patrimonio Cultural da Igrexa. Foron recibidos polo párroco de Santa María de Oia , Daniel Goberna, que explicou o desenvolvemento do templo ao longo do tempo, así como as súas principais singularidades.
Desde o coro, onde a comunidade monástica desenvolveu durante séculos a súa vida litúrxica escoitando o son do mar —circunstancia que inspirou a coñecida expresión asociada ao mosteiro: «o claustro no mar»—, os delegados de Patrimonio das dioceses españolas entoaron a dúas voces unha melodía gregoriana, simulando aos monxes do medievo. Finalmente, Daniel Goberna convidou os asistentes a regresar á nave principal do templo para comprobar a grandiosa acústica do templo, mentres el interpretaba un Kyrie.
Baiona, porto atlántico
A xornada finalizou en Baiona, descubrindo a beleza do templo parroquial de Santa María que, desde a súa construción no século XIII, dependeu do mosteiro de Oia . O historiador e cronista oficial da vila, Anxo Rodríguez, ofreceu unha visita pola arte, a arquitectura e a historia da colexiata dedicada á virxe, así como da súa veciña a igrexa de Santa Liberata.
No marco da festa litúrxica de san XoánBautista, os participantes nas Xornadas de Patrimonio participaron na celebración parroquial: primeiro, na procesión e, despois, na eucaristía presidida polo bispo emérito, monseñor Luís Quinteiro.
800 anos dunha catedral
Hoxe, xoves 26 de xuño, o centenar de expertos en patrimonio estarán en Tui. Con motivo do VIII centenario da dedicación da catedral tudense, a as 10.00 horas, haberá un acto institucional que contará coa presenza de Enrique Cabaleiro, alcalde de Tui; monseñor Antonio Valín, bispo de Tui-Vigo; don José Diéguez, deán da catedral; José López Campos, conselleiro de Cultura, Lingua e Mocidade; e Ángel Miramontes, director xeneral de Patrimonio Cultural.
A continuación, impartiranse dous relatorios. A primeira, «A mirada que habita: unha viaxe pola fenomenología da paisaxe», a cargo de José Carlos Rodríguez, profesor do Centro Teolóxico «San Xosé» en Vigo; e a segunda, «Arte para contemplar a Cristo: procesos sinodais de evanxelización», con Tomás Gil, director do Museo Diocesano de Salamanca. Despois, o bispo de Tarazona, monseñor Vicente Rebollo, e a xerente da catedral de Burgos, Idoia Larrea, presentarán o Plan de Xestión Eclesial do Patrimonio Cultural da Igrexa.
Pola tarde, o técnico de Cultura e Patrimonio do Concello de Tui, Rafael Sánchez, e a catedrática da Universidade de Santiago de Compostela, Marta Cendón, realizarán un percorrido histórico, cultural e artístico pola cidade tudense e a catedral.
Xa no templo catedralicio, ás 20.00 horas, o bispo de Tui-Vigo, monseñor Antonio Valín, presidirá a eucaristía, seguida dun acto cultural.